Những ngày cuối năm 2025, mình có dịp đi cùng nhóm bạn khám phá Hà Giang trong vài ngày, rong ruổi qua khắp các cung đường từ Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc, đèo Mã Pì Leng, sông Nho Quế,… cảnh đẹp đến mức không thể tả nổi, chẳng có camera nào thay thế được trải nghiệm thực tế nơi đây.

Chọn Hà Giang làm điểm đến đã nằm trong kế hoạch của mình nhiều năm về trước.

Mình muốn lên tận trên đó, đi đến mặt trận Vị Xuyên – nơi chiến tranh đã làm bố mình trở thành thương binh nặng hạng 1/4.

Xung quanh mình có nhiều bạn bè chỉ biết đến 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước mà chưa hoặc có ít thông tin rằng sau khi đất nước giải phóng năm 1975 thì chiến tranh vẫn chưa kết thúc. Lần này, kẻ thù chúng ta chính là gã hàng xóm bên kia biên giới – Trung Quốc. Trung Quốc tấn công Việt Nam trên toàn tuyến biên giới phía Bắc với 60 vạn quân nhằm buộc Việt Nam rút quân khỏi Campuchia (cuộc chiến lật đổ quân Pol Pot).

Chiến tranh đã diễn ra trong suốt 10 năm (1979-1989), đặc biệt căng thẳng trong giai đoạn từ 1984-1989. Trong cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc ở biên giới phía Bắc này, Hà Giang là địa bàn trọng điểm bị địch tiến hành lấn chiếm và phá hoại nhiều mặt so với toàn tuyến biên giới phía Bắc.

Đồng chí Nguyễn Tư Hạnh – Đại đội trưởng Đại đội Bộ binh C7, Trung đoàn 153, Sư đoàn 356 bị thương ngày 16.01.1985 tại mặt trận Vị Xuyên (đoạn này có trong sách “Sư đoàn 356 và ký ức Vị Xuyên” do Ông Nguyễn Đức Lưỡng làm chủ biên). Lúc đó chị cả mình – chị Hiền 3 tuổi, chị hai – chị Hằng chỉ mới hơn 5 tháng tuổi. Bố bị trúng 1 mảnh đạn cối văng vào bụng, mảnh đạn cắt xuyên phổi, cắt thủng dạ dày. Bố được quân y đưa về hậu phương sơ cứu và sau đó chuyển xuống bệnh viện Quân Y 108 tại Hà Nội.

Anh trai bố, bác Cát – bác mình là một y tá, cũng là người đầu tiên chăm bố, sau đó là ông Ngoại mình – ông Việt từ Thanh Hóa ra Hà Nội để chăm bố. Khi chị Hằng tròn 10 tháng tuổi, đủ tuổi cai sữa thì mẹ mình mới ra với bố. Thật khó để tưởng tượng được cảm xúc của người vợ khi hay tin chồng mình bị thương và vì con nhỏ nên chưa thể đi ngay được.

Nhưng biến cố vẫn chưa hết.

Sau khi được phẫu thuật một thời gian dài, sức khỏe của bố vẫn chưa có dấu hiệu phục hồi, cơ thể vẫn yếu và vết thương vẫn còn đau. Đội ngũ y bác sĩ sau nhiều lần hội chẩn thì đã tìm ra nguyên nhân: những bông gạc thấm máu! Chúng bị sót lại trong ổ bụng vì trong quá trình thấm máu, màu đỏ của máu đã làm chúng trông chẳng khác gì một phần của nội tạng. Bố mình đối mặt với lần phẫu thuật tiếp theo.

Gạc nằm trong ổ bụng nhiều tuần gây mưng mủ, gây hoại tử lan ra khiến phải cắt hết toàn bộ xương sườn bên trái. Đây là một biến chứng cực kỳ nghiêm trọng do nhiễm khuẩn và hoại tử mô sâu. Và bạn không nghe nhầm đâu, bây giờ bố mình đang sống với chỉ 1 bên sườn phải còn nguyên vẹn. Cũng là một điều may mắn khi bố có thân hình to cao, bây giờ ai mới gặp cũng sẽ không nhận ra nếu không biết câu chuyện phía sau.

Bố nói nhờ các y bác sĩ Viện 108 thì bố mới sống được đến hôm nay, bố không hề trách vì biết họ cũng đã cố gắng hết sức rồi, với khoa học kỹ thuật thời đó, và với mật độ thương binh dày đặc như hồi đó thì trở về đã là một kỳ tích rồi. Bố nằm viện tổng cộng 2 năm. Một lần nữa mình không dám tưởng tượng 2 năm đó của bố đã trôi qua như thế nào, đã làm người lính suy nghĩ những điều gì.

Trong 5 năm từ 1984 đến 1989, “Lò vôi thế kỷ” – Vị Xuyên hứng chịu hơn 1,8 triệu viên đạn pháo. Có những quả núi bị pháo địch cày sớt bay mất 3 mét chiều cao đất đá. Có những ngọn núi trơ trọi không còn màu xanh của sự sống. Giữa rừng mưa bom lửa đạn như vậy, bộ đội ta vẫn kiên cường chiến đấu.

Bạn bè của bố rất nhiều người đã mãi nằm lại nơi chiến trường Vị Xuyên, một số người cũng trở thành thương binh. Hồi nhỏ mình thường nghe bố gọi tên bạn với hậu tố rất buồn cười như “cụt”, “chột”… Lớn lên mới biết rằng họ đã hi sinh một phần thân thể để đổi lại bình yên mãi mãi cho Tổ quốc.

Khi đi qua Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Vị Xuyên và Đài tưởng niệm các Anh hùng Liệt sĩ mặt trận Vị Xuyên – Minh Tân, mình thật sự đã lặng người đi. Hàng ngàn ngôi mộ, hàng ngàn tuổi trẻ đã mãi chẳng thể thấy được ngày đất nước đổi thay. Hai dòng chữ lớn khắc ở lối vào đài tưởng niệm: “ĐỜI ĐỜI NHỚ ƠN CÁC ANH HÙNG LIỆT SĨ – SỐNG BÁM ĐÁ CHẾT HÓA ĐÁ THÀNH BẤT TỬ” cứ làm mình xúc động mãi không thôi, cứ hùng tráng, cứ dâng trào kiểu gì.

Mình cũng đã tìm được nhà của ông bà đã nuôi bố trong thời gian đơn vị bố đóng quân tại thành phố Hà Giang để huấn luyện trước khi lên chiến trường. Ông cụ năm nay đã 98 tuổi, bà cụ 94 tuổi vẫn còn minh mẫn và khi gọi video call, ông bà vẫn còn nhớ như y anh Hạnh C7 ngày nào. Mình cứ thế thay bố gặp lại những người xưa, nghe họ kể chuyện, đi lại những con đường xưa, cảm nhận thêm được điều gì đó.

Sau khi bố mình ra viện, đất nước vẫn đang thời bao cấp. Và mẹ mình chính là người quen với tem phiếu nhất, làm thương nghiệp tại Cửa hàng bách hoá Yên Cát cũng đã cho mẹ mình một nền tảng kinh doanh tốt để từ đó hai vợ chồng bắt đầu những tháng ngày làm lụng nuôi 5 đứa con lớn khôn thành người.

Chiến tranh khốc liệt nhưng anh dũng như một bản anh hùng ca. Thế hệ của mình còn được nghe rất nhiều câu chuyện vui buồn chiến tranh từ ông bà và chú bác. Mỗi khi có dịp hội tụ như giỗ hay lễ tết là các o, các bác lại kể về thời đó – cái thời tuổi trẻ của họ, của những người thân xung quanh. Mình luôn yêu thích những câu chuyện kể mãi không thôi đó, rằng bác Cát, o Thanh, o Khánh, bác Thành, bố mình, chú Phúc, chú Hậu, chú Xuân, ai cũng nói nhờ phúc nhà mà 9 anh chị em trong đó có bố mình ai cũng trở về nguyên vẹn sau chiến tranh.

Tình cờ thay, thời điểm viết bài này, mình cũng trạc tuổi bố hồi đó – thời điểm mà tuổi trẻ vẫy vùng, muốn giang tay ôm hết một mảnh thiên địa vào lòng, nghĩ rằng bản thân chúng ta có thể làm được mọi thứ. Tuổi trẻ của bố thì cầm súng đánh giặc, tuổi trẻ của mình thì gõ phím để lưu lại những ký ức và cảm xúc chân thật.

Mẹ bảo ngày đó sau khi ra viện, bố mà biết mà ở lại công tác tại Đoàn 300 thêm vài tháng nữa cho đủ tiêu chí thì bây giờ đã có thêm lương hưu hàng tháng được hơn 10 triệu nữa rồi.

Mẹ bảo ngày đó 2 vợ chồng thay vì đổ 4 cây vàng vào con xe “Kim vàng giọt lệ” chỉ để đi mua hàng về bán thì mua chục mảnh đất để đó, giờ có phải con cái sướng rồi không.

Mẹ bảo mẹ có chút tiếc nuối về một thời con gái đã qua, rằng người lính trận Vị Xuyên của mẹ đôi khi hơi cứng nhắc và gia trưởng.

Hihi đó chỉ là một cái thở dài vào quá khứ của mẹ thôi, chứ mẹ đang có một gia đình hạnh phúc mà không phải dễ tìm được đâu.

Trong chúng ta có ai không tiếc nuối về những gì đã qua chứ. Biết trước được mọi thứ thì ai cũng đã giàu, ai cũng đã hạnh phúc rồi, như vậy thì cuộc sống lại chẳng mang nhiều ý nghĩa để chúng ta khám phá nữa. Với mình, điều hạnh phúc nhất chính là chúng ta tìm ra đáp án cho những bài toán tưởng chừng như không bao giờ có lời giải, những mâu thuẫn nhỏ nhặt, những nút thắt trong lòng. Dù sớm dù muộn bản thân cũng phải thẳng thắn đối mặt và khéo léo “giải” cho được bài toán ấy. Đó chính là cách con người không ngừng phát triển, làm mới mình, hoàn thiện bản thân để mài bớt đi những góc cạnh sẽ có thể làm tổn thương người khác.

Tính từ sau biến cố đến hiện tại, bố mẹ mình đã thay đổi nhiều để phù hợp với thời đại mới, mình đi đánh chế xuyên đêm cũng không còn can ngăn nữa. Viết đến đây mình cũng đã cảm động rất nhiều, tự hào rất rất nhiều, chỉ là đôi dòng cảm nhận của con trai của một người lính trận Vị Xuyên sau chuyến du lịch Hà Giang về mà sao tận 3 trang A4 vẫn chưa chịu dừng lại.

Ở đoạn kết mình nghĩ ra một ý tưởng, con cái mình sau này mà láo nháo không nghe lời là mình cho lên Hà Giang nhập học bản làng khoảng 3 tháng, đi về cái tình cha con thắm thiết ngay!